Decubitus (doorligwonden) blijft één van de meest voorkomende en tegelijkertijd meest ingrijpende complicaties binnen de zorg. Ondanks de richtlijnen, protocollen en toenemende aandacht voor preventie, zie ik als (wond)verpleegkundige en decubitusspecialist dat decubitus nog altijd te vaak voorkomt. Niet omdat zorgprofessionals onwillig zijn, maar omdat de praktijk soms andere eisen stelt dan de theorie. De vraag die ik mezelf daarom steeds vaker stel is: “hebben we in de zorg wel genoeg tijd, kennis en ondersteuning om decubitus echt goed te voorkomen?”
Geschreven door: Lieke Jalink (wondverpleegkundige en decubitusspecialiste).
Geschreven door: Lieke Jalink (wondverpleegkundige en decubitusspecialiste).
Waarom decubitus zo’n groot probleem blijft
Decubitus ontstaat wanneer langdurige druk of schuifkracht de doorbloeding van de huid en onderliggende weefsels belemmert. Hierdoor ontstaat ischemie: een tekort aan zuurstof en voedingsstoffen. In het begin uit zich dat als niet-wegdrukbare roodheid (categorie 1), maar zonder tijdig ingrijpen kan dit razendsnel evolueren naar een diepe wond, waarbij spierweefsel of zelfs bot zichtbaar wordt (categorie 4).
De impact hiervan is enorm!
Voor bewoners: pijn, infectierisico, beperkte mobiliteit, langere opname of zorgafhankelijkheid, en een aantoonbaar verminderde kwaliteit van leven. Voor zorgprofessionals: frustratie, morele stress én extra behandeltijd die vaak vele malen groter is dan wat preventie had gekost.
Preventie is dus niet alleen wenselijk, maar essentieel.
De realiteit op de werkvloer
Toch zien we dat decubituspreventie in de praktijk niet altijd vanzelfsprekend is. Zorgprofessionals werken onder hoge tijdsdruk, met toenemende administratieve lasten en complexe zorgvragen. Prioriteiten verschuiven, waardoor preventie, hoe belangrijk ook, soms onderaan de lijst raakt.
Herken jij het?
Daarnaast merk ik dat de kennis over decubitus en vroegsignalering sterk varieert per team of organisatie. Sommige collega’s herkennen moeiteloos de subtiele veranderingen in huidkleur, temperatuur of weefselconsistentie. Anderen twijfelen: Is dit nu categorie 1? Of is het toch maceratie? Is dit een beginnende schuifwond?
Daarnaast merk ik dat de kennis over decubitus en vroegsignalering sterk varieert per team of organisatie. Sommige collega’s herkennen moeiteloos de subtiele veranderingen in huidkleur, temperatuur of weefselconsistentie. Anderen twijfelen: Is dit nu categorie 1? Of is het toch maceratie? Is dit een beginnende schuifwond?
En dat is begrijpelijk. Kennis blijft alleen actueel wanneer je het regelmatig toepast en herhaalt. Bovendien ontwikkelen richtlijnen zich continu (al is naar mijn idee decubitus hierin een ondergeschoven kindje) De Europese en internationale aanbevelingen (zoals de EPUAP/NPIAP-richtlijn) benadrukken steeds meer het belang van holistische risicobeoordeling, denk aan voeding, medicatie, doorbloeding en comorbiditeiten. Maar in de praktijk is het lastig om alles paraat te hebben.
Kleine handelingen, groot effect
Wat me steeds weer opvalt: het zijn vaak niet de grote interventies die het verschil maken, maar de kleine signalen en handelingen.
- Een cliënt die nét iets schuiner in bed ligt dan veilig is.
- Een hiel die “heel even” zweeft maar daarna toch weer op de matras rust.
- Een vochtige huid onder incontinentiemateriaal.
- Een nieuwe medicatie die doorbloeding of alertheid beïnvloedt.
Wanneer teams goed zijn toegerust om deze details te herkennen, kunnen ze veel ellende voorkomen. Maar dat vraagt investering in kennis, reflectie, samenwerking én tijd.
Is die kennis er binnen jouw team?
Daarom ben ik benieuwd naar hoe zorgprofessionals dit zelf ervaren. Want uiteindelijk zien jullie dagelijks wat er nodig is om decubitus te voorkomen.
“Ervaar jij dat er binnen jouw team voldoende praktische én medische kennis is over decubitus en preventie?”
Of zou extra scholing, training of ondersteuning welkom zijn?
Wat zou dan het beste aansluiten bij de realiteit van jullie werkdag? Preventie hoeft niet ingewikkeld of tijdrovend te zijn. Het gaat vooral om bewustwording, herkenning en kleine interventies.
Samen voorkomen in plaats van behandelen!
Decubitus voorkomen is teamwork. Het vraagt aandacht, deskundigheid en een cultuur waarin kleine signalen serieus genomen worden. En het vraagt dat zorgprofessionals zich gesteund voelen om tijd te nemen voor preventie. Het vraagt tijdige doorverwijzing naar andere zorgprofessionals die ook kunnen ondersteunen in voorkomen en genezen van decubitus, zoals bijvoorbeeld een ergotherapeut of diëtiste.
Hoe mooi zou het zijn als we ons allemaal bezig houden met decubitus voorkomen in plaats van genezen…
