Wondgenezing is een complex fysiologisch proces waarbij het lichaam beschadigd weefsel herstelt. Wanneer dit proces wordt verstoord, kunnen wonden chronisch worden of vertraagd genezen. Oedeem (en dan in het bijzonder oedemateuze benen) is een van de meest voorkomende factoren die de wondgenezing negatief beïnvloeden. In deze blog bespreken we wat oedemateuze benen zijn, hoe ze ontstaan, welke impact ze hebben op het genezingsproces van wonden, en kijken we hierbij ook specifiek naar de hieldecubitus i.c.m. oedeem.
Wat zijn oedemateuze benen?
Oedemateuze benen zijn benen die gezwollen zijn door een ophoping van vocht in het weefsel tussen de cellen. Oedeem ontstaat wanneer de balans tussen de aanvoer en afvoer van vocht uit de bloedvaten verstoord is. Dit kan verschillende oorzaken hebben, zoals bijvoorbeeld:
- Chronische veneuze insufficiëntie (CVI)
- Lymfoedeem
- Hartfalen
- Nierfalen
- Langdurige immobiliteit
- Medicatiegebruik (bijv. calciumantagonisten of NSAID’s)
Oedemateuze benen kun je onder andere herkennen aan:
- zichtbare zwelling
- glanzende huid
- pitting oedeem (indrukbaar bij druk)
- huidverkleuring
- induratie ( verharding, die meestal berust op de vorming van vast bindweefsel)
Hoe oedeem wondgenezing belemmert
Oedeem belemmert wondgenezing op meerdere manieren. De belangrijkste negatieve effecten:
- Beperkte zuurstof- en nutriëntenaanvoer
De verhoogde interstitiële druk belemmert de capillaire doorbloeding. Dit betekent dat zuurstof en voedingsstoffen moeilijker de wond bereiken.
- Verhoogd infectierisico
Door vochtige omstandigheden en verminderde afweer zijn infecties sneller aanwezig.
- Mechanische stress en slechte wondrandsluiting
Door zwelling ontstaat spanning op het weefsel, wat wondsluiting belemmert.
- Chronische ontstekingsstatus
Langdurig oedeem leidt tot fibrose, verstijving van weefsel en vertraagde wondgenezing.
- Slechte hechting van wondverbanden
Zwelling verstoort de juiste positionering en werking van verbandmaterialen.
Hieldecubitus bij oedemateuze benen
De hiel is een kwetsbaar gebied voor decubitus. Wanneer hier sprake is van oedeem, neemt het risico op weefselschade én vertraagde genezing aanzienlijk toe. Bij oedemateuze benen is de huid rondom de hiel strakker gespannen, hierdoor wordt microcirculatie verder beperkt.
Ook is de huid rondom de hiel dan gevoeliger voor druk- en schuifkrachten en meer vatbaar voor huidmaceratie door lekkend wondvocht of onvoldoende afvoer van het wondvocht.
Als er decubitus ontstaat bij mensen met oedemateuze benen, zien we vaak een trage wondgenezing, necrosevorming en verhoogde kans op infecties.
Preventie en zorg?
Het voorkomen van hieldecubitus bij oedemateuze benen vraagt om een meer intensieve preventieve aanpak:
- Leg de hielen vrij
- Goede vochtbalans en oedeemreductie, bijvoorbeeld met compressietherapie (alleen bij intacte arteriële perfusie)
- Dagelijkse huidinspectie
- Hydraterende huidverzorging om barrière te behouden en kloven te voorkomen
Compressietherapie blijft essentieel
Compressietherapie de hoeksteen in het behandelen van veneus oedeem. Het verbetert de veneuze terugstroom en ondersteunt wondgenezing. Bij een hielwond moet compressie individueel worden beoordeeld
